Mumbai, हे भारताचे आर्थिक राजधानी म्हणून ओळखले जाणारे शहर, आपल्या धकाधकीच्या जीवनशैलीसाठी प्रसिद्ध आहे. गगनचुंबी इमारती, वाहनांची गर्दी आणि सततचा गोंगाट यामुळे मुंबईकरांना निसर्गाच्या सान्निध्यात वेळ घालवण्याची संधी फारच कमी मिळते. परंतु आता या परिस्थितीत बदल घडवून आणण्यासाठी मुंबई महानगरपालिकेने (बीएमसी) एक अनोखा उपक्रम हाती घेतला आहे. सिंगापूरमधील प्रसिद्ध ‘ट्री टॉप वॉक’ या संकल्पनेच्या धर्तीवर मुंबईत ‘उन्नत निसर्ग मार्ग’ (Elevated nature trails) विकसित करण्यात आला आहे. हा मार्ग दक्षिण मुंबईतील मलबार हिल परिसरात असून, ३० मार्च २०२५ रोजी गुढीपाडव्याच्या शुभमुहूर्तावर तो सर्वसामान्यांसाठी खुला करण्यात आला.
Mumbai Elevated nature trails ची संकल्पना आणि प्रेरणा
सिंगापूरमधील ‘ट्री टॉप वॉक’ हा एक जगप्रसिद्ध पर्यटन स्थळ आहे, जो पर्यटकांना उंचावरून निसर्गाचे सौंदर्य अनुभवण्याची संधी देतो. हा मार्ग सिंगापूरच्या दाट जंगलांमधून आणि उंच झाडांवरून जातो, जिथे पर्यटकांना विविध वनस्पती, पक्षी आणि प्राण्यांचे दर्शन घडते. या संकल्पनेची लोकप्रियता आणि पर्यावरणाशी सुसंगतता पाहून मुंबई महानगरपालिकेने असाच एक मार्ग मुंबईत उभारण्याचा निर्णय घेतला. मलबार हिल हा परिसर त्याच्या हिरवळीने आणि जैवविविधतेने समृद्ध आहे, त्यामुळे हा प्रकल्प येथे साकारण्यात आला. हा मार्ग कमला नेहरू उद्यानापासून सुरू होऊन मलबार हिलच्या जंगलातून गिरगाव चौपाटीपर्यंत पोहोचतो, जिथे पर्यटकांना अरब सागराचे विहंगम दृश्य पाहायला मिळते.
प्रकल्पाची रचना आणि वैशिष्ट्ये
Elevated nature trails ची एकूण लांबी ४८५ मीटर असून, त्याची रुंदी २.४ मीटर आहे. हा मार्ग जमिनीपासून काही उंचीवर बांधण्यात आला आहे, ज्यामुळे पर्यटकांना झाडांच्या माथ्यावरून चालण्याचा अनुभव मिळतो. या मार्गाचे बांधकाम लाकडापासून करण्यात आले आहे, जेणेकरून पर्यावरणाला हानी पोहोचणार नाही. मार्गावर एक ‘सी व्ह्यूइंग डेक’ देखील बांधण्यात आला आहे, जिथून समुद्राचे सुंदर दृश्य दिसते. या मार्गाची उंची सुमारे दीड मीटर असून, सुरक्षेसाठी दोन्ही बाजूंना लाकडी भिंती उभारण्यात आल्या आहेत. लोखंडाचा वापर टाळण्यात आला आहे, कारण समुद्राजवळ असल्याने गंजण्याचा धोका होता.
हा मार्ग दररोज पहाटे ५ ते रात्री ९ वाजेपर्यंत खुला राहतो. गर्दी टाळण्यासाठी आणि पर्यटकांना उत्तम अनुभव मिळावा यासाठी एकावेळी फक्त २०० व्यक्तींनाच प्रवेश दिला जातो. तिकीटाची किंमत सामान्य नागरिकांसाठी २५ रुपये आणि विदेशी पर्यटकांसाठी १०० रुपये ठेवण्यात आली आहे. ऑनलाइन तिकीट बुकिंगची सुविधा https://naturetrail.mcgm.gov.in/ या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे, ज्यामुळे पर्यटकांना आगाऊ नोंदणी करता येते.
जैवविविधतेचे प्रदर्शन
मलबार हिल परिसर हा मुंबईतील एक दुर्मीळ हिरवा पट्टा आहे, जिथे १०० हून अधिक वनस्पतींच्या प्रजाती आणि विविध प्रकारचे पक्षी आढळतात. या उन्नत निसर्ग मार्गावरून चालताना पर्यटकांना या जैवविविधतेचे जवळून दर्शन घडते. येथे आढळणारे पक्षी, सरपटणारे प्राणी आणि वनस्पती यांचे निरीक्षण करण्याची संधी मिळते. हा मार्ग उंचावर असल्यामुळे येथील प्राणी आणि पक्ष्यांना पर्यटकांचा त्रास होत नाही, ज्यामुळे पर्यावरण संतुलन राखले जाते. या मार्गावर पक्षी निरीक्षणासाठी विशेष व्यवस्था करण्यात आली आहे, ज्यामुळे निसर्गप्रेमींसाठी हा एक खास अनुभव ठरतो.
सुरक्षेची खबरदारी
पर्यटकांच्या सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देण्यात आले आहे. या मार्गावर एक्सेस कंट्रोल सिस्टम बसवण्यात आले आहे, ज्यामुळे पर्यटकांची संख्या नियंत्रित राहते. तसेच, आपत्कालीन परिस्थितीत त्वरित मदत मिळावी यासाठी प्रत्येक ३०० मीटरवर बाहेर पडण्याचे मार्ग (एक्झिट पॉइंट्स) बांधण्यात आले आहेत. या सर्व उपाययोजनांमुळे हा मार्ग सुरक्षित आणि आनंददायी बनला आहे.
मुंबईकरांसाठी आणि पर्यटनासाठी महत्त्व
मुंबईसारख्या शहरात निसर्गाचा अनुभव घेणे हे एक स्वप्नच वाटते. Elevated nature trails मुळे हे स्वप्न प्रत्यक्षात उतरले आहे. हा मार्ग मुंबईकरांना तणावमुक्त होण्याची संधी देतो, तसेच पर्यटकांसाठी एक नवीन आकर्षण ठरतो. सिंगापूरच्या ट्री टॉप वॉकप्रमाणेच हा मार्गही आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांना आकर्षित करू शकतो, ज्यामुळे मुंबईच्या पर्यटनाला चालना मिळेल. याशिवाय, हा प्रकल्प पर्यावरण संरक्षण आणि जैवविविधतेच्या जागरूकतेचेही प्रतीक आहे.
निष्कर्ष
मुंबईतील Elevated nature trails हा सिंगापूरच्या ट्री टॉप वॉकच्या धर्तीवर उभारलेला एक अभिनव प्रकल्प आहे, जो निसर्ग आणि आधुनिकतेचा सुंदर संगम दर्शवतो. मलबार हिलच्या हिरव्या जंगलातून चालताना समुद्राचे दर्शन घडवणारा हा मार्ग मुंबईकरांसाठी एक अनमोल भेट आहे. सुरक्षितता, पर्यावरण संरक्षण आणि पर्यटनाला प्रोत्साहन देणारा हा उपक्रम येत्या काळात मुंबईच्या ओळखीत महत्त्वाची भर घालेल. निसर्गप्रेमींसाठी आणि साहसप्रिय व्यक्तींसाठी हा मार्ग एक अविस्मरणीय अनुभव ठरेल, जो मुंबईच्या व्यस्त जीवनात शांततेचा श्वास घेण्याची संधी देईल.
SEE TRANSLATION:
Mumbai, known as the financial capital of India, is known for its hectic lifestyle. Due to the skyscrapers, rush of vehicles and constant noise, Mumbaikars rarely get the opportunity to spend time in the presence of nature. But now, to change this situation, the Mumbai Municipal Corporation (BMC) has taken up a unique initiative. On the lines of the famous ‘Tree Top Walk’ concept in Singapore, ‘Elevated nature trails’ have been developed in Mumbai. This trail is located in the Malabar Hill area of South Mumbai and was opened to the general public on 30th March 2025, on the auspicious occasion of Gudi Padwa.
Concept and inspiration for Mumbai Elevated nature trails
The ‘Tree Top Walk’ in Singapore is a world-famous tourist destination, which gives tourists the opportunity to experience the beauty of nature from a height. This trail passes through the dense forests and tall trees of Singapore, where tourists can see various plants, birds and animals. Seeing the popularity of this concept and its environmental compatibility, the Mumbai Municipal Corporation decided to build such a path in Mumbai. The Malabar Hill area is rich in greenery and biodiversity, hence the project was implemented here. The path starts from Kamala Nehru Park and reaches Girgaum Chowpatty through the forests of Malabar Hill, where tourists get to see a panoramic view of the Arabian Sea.
Project Design and Features
The total length of the elevated nature trails is 485 meters and its width is 2.4 meters. This path is built at some height from the ground, which gives tourists the experience of walking on the tops of trees. The path is constructed from wood, so as not to harm the environment. A ‘sea viewing deck’ has also been built on the path, from where a beautiful view of the sea can be seen. The height of this path is about one and a half meters, and wooden walls have been built on both sides for safety. The use of iron has been avoided, because there was a risk of rusting due to being close to the sea.
The trail remains open from 5 am to 9 pm every day. To avoid crowding and to provide a better experience to the tourists, only 200 people are allowed to enter at a time. The ticket price is Rs 25 for general citizens and Rs 100 for foreign tourists. Online ticket booking facility is available on the website https://naturetrail.mcgm.gov.in/, which allows tourists to register in advance.
Biodiversity Exhibition
Malabar Hill area is a rare green belt in Mumbai, where more than 100 species of plants and various types of birds are found. While walking on this elevated nature trail, tourists get a close look at this biodiversity. They get the opportunity to observe the birds, reptiles and plants found here. Since the trail is at an altitude, the animals and birds here are not disturbed by tourists, which maintains the ecological balance. Special arrangements have been made for bird watching on this trail, which makes it a special experience for nature lovers.
Safety Precautions
The safety of tourists is given top priority. An access control system has been installed on this trail, which keeps the number of tourists under control. Also, exit points have been constructed every 300 meters to provide immediate assistance in case of emergency. All these measures have made this route safe and pleasant.
Importance for Mumbaikars and Tourism
Experiencing nature in a city like Mumbai is a dream come true. This route has become a reality with the Elevated Nature Trails. This route gives Mumbaikars an opportunity to de-stress and is also a new attraction for tourists. Like Singapore’s Tree Top Walk, this route can also attract international tourists, which will boost Mumbai’s tourism. Apart from this, this project is also a symbol of environmental protection and biodiversity awareness.
Conclusion
The Elevated Nature Trails in Mumbai is an innovative project built on the lines of Singapore’s Tree Top Walk, which shows a beautiful confluence of nature and modernity. This route, which offers a view of the sea while walking through the green forests of Malabar Hill, is a priceless gift for Mumbaikars. This initiative, which promotes safety, environmental protection and tourism, will add a significant touch to Mumbai’s identity in the coming days. For nature lovers and adventure seekers, this route will be an unforgettable experience, offering a breath of peace from the busy life of Mumbai.